Co to są dyrektywy ATEX i czym się różnią?

Skrót ATEX pochodzi z języka francuskiego od słów Atmosphères Explosibles i oznacza atmosfery wybuchowe. Zgodnie z definicją atmosfera wybuchowa jest to mieszanina z powietrzem w warunkach atmosferycznych, substancji palnych w postaci gazów, par, mgieł lub pyłów, w której po wystąpieniu zapłonu, spalanie rozprzestrzenia się na całą niespaloną mieszaninę.

Dyrektywy ATEX obowiązują na terenie państw członkowskich Unii Europejskiej (UE) oraz w krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). Wyróżniamy dwie dyrektywy ATEX tj. dyrektywę ATEX 1999/92/WE oraz dyrektywę ATEX 2014/34/UE. Dyrektywy ATEX stanowią dwa uzupełniające się filary w zakresie bezpieczeństwa w miejscach pracy zagrożonych występowaniem atmosfer wybuchowych.

Koncepcja bezpieczeństwa zawarta w dyrektywie ATEX 1999/92/WE opiera się na trzech krokach o które musi zadbać pracodawca zakładu, w którym mogą wystąpić atmosfery wybuchowe tj.:

1. zapobieganie tworzeniu się atmosfery wybuchowej;
2. zapobieganie wystąpieniu zapłonu atmosfery wybuchowej;
3. ograniczenie szkodliwego efektu wybuchu, w celu zapewnienia ochrony zdrowia i bezpieczeństwa osób pracujących.

Koncepcja bezpieczeństwa zawarta w dyrektywie ATEX 2014/34/UE opiera się również na trzech krokach o które tym razem musi zadbać producent urządzenia i/lub systemu ochronnego przeznaczonego do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej tj.:

1. przede wszystkim, o ile to możliwe, zapobiec tworzeniu atmosfery wybuchowej przez same urządzenia i systemy ochronne;
2. zapobiec powstaniu zapłonu w atmosferze wybuchowej, uwzględniając charakter każdego źródła zapłonu, elektrycznego lub nieelektrycznego;
3. w przypadku, gdyby mimo wszystko doszło do wybuchu zdolnego zagrozić swym działaniem bezpośrednim lub pośrednim bezpieczeństwu osób i, w odpowiednim przypadku, zwierząt domowych lub mienia, natychmiast go powstrzymać lub ograniczyć zasięg płomienia i ciśnienia wybuchu do wystarczającego poziomu bezpieczeństwa.

W związku z powyższym zasadniczą różnicą pomiędzy dyrektywami ATEX będzie to, iż dyrektywa ATEX 1999/92/WE będzie dotyczyć pracodawców w zakładach pracy, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa, natomiast dyrektywa ATEX 2014/34/UE będzie dotyczyć producentów urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej. W pierwszym przypadku pracodawca w zakładzie pracy, w którym mogą wystąpić atmosfery wybuchowe musi dokonać kompleksowej oceny ryzyka wybuchu oraz przed udostępnieniem miejsca pracy opracować na podstawie przeprowadzonej oceny ryzyka tzw. Dokument Zabezpieczania Przed Wybuchem (DZPW), który musi być poddawany aktualizacji w przypadku, gdy miejsce pracy, znajdujące się w nim urządzenia lub organizacja pracy zostały poddane zmianom mogącym mieć wpływ na wynik oceny ryzyka. W drugim przypadku producent: urządzeń elektrycznych i nieelektrycznych, systemów ochronnych, sprzętu zabezpieczającego, sterującego i regulacyjnego, komponentów, które są częścią urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej musi spełnić zasadnicze wymagania w zakresie projektowania i budowy poprzez przeprowadzenie stosownych procedur oceny zgodności. W zależności od przypadku proces oceny zgodności może zostać przeprowadzony przez producenta lub przez producenta z udziałem jednostki notyfikowanej. Dla urządzeń i systemów ochronnych cały proces kończy się wystawieniem deklaracji zgodności UE przez producenta i oznakowaniem wyrobów znakiem CE oraz specjalnym oznakowaniem zabezpieczenia przeciwwybuchowego wraz z dodatkowymi informacjami.

Poniżej zamieszczono tabelę przedstawiającą oznakowania stosowane w dyrektywach ATEX.

Dyrektywy ATEX
ATEX 1999/92/WE	ATEX 2014/34/UE
Oznacza przestrzeń, w której może wystąpić atmosfera wybuchowa.	Oznacza wyrób przeznaczony do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej.

Każda z ww. dyrektyw wprowadzona jest do polskiego prawa stosownym rozporządzeniem. Dyrektywę ATEX 1999/92/WE wprowadza rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie minimalnych wymagań, dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, związanych z możliwością wystąpienia w miejscu pracy atmosfery wybuchowej (Dz.U. 2010 nr 138 poz. 931), natomiast dyrektywę ATEX 2014/34/UE wprowadza rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 6 czerwca 2016 r. w sprawie wymagań dla urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej (Dz.U. 2016 poz. 817).

Podsumowując powyższe informacje można stwierdzić, iż pierwsza z wymienionych dyrektyw ATEX ma charakter społeczny związany z ochroną zdrowia i życia pracowników, natomiast druga dyrektywa ATEX ma charakter ekonomiczny związany z przepływem towarów na rynku UE. Głównym celem dyrektywy 1999/92/WE jest zapewnienie bezpiecznego środowiska pracy z punktu widzenia występowania atmosfer wybuchowych, natomiast w przypadku dyrektywy 2014/34/UE dostarczenie na rynek europejski bezpiecznych wyrobów mogących być użytkowanych w tym środowisku.

Bibliografia:

1. Dyrektywa 1999/92/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których może wystąpić atmosfera wybuchowa.
2. Dyrektywa 2014/34/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej.
3. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie minimalnych wymagań, dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, związanych z możliwością wystąpienia w miejscu pracy atmosfery wybuchowej (Dz.U. 2010 nr 138 poz. 931).
4. Rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 6 czerwca 2016 r. w sprawie wymagań dla urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej (Dz.U. 2016 poz. 817).